Biliyorsunuz, Türkiye Türklerindir diye bir sloganı vardı Hürriyet Gazetesinin. Hem saçma, hem ırkçı hem de salakça. Biliyoruz ki bugün Türkiye dedikleri coğrafya, birçok millete, dini ve milli topluluğa beşik olmuştur. Ne güzel! Bu beşikte birikenler bizim, hepimizin kültürüdür. İyi ki!

1492’de Yahudiler ve birtakım Müslümanlar Osmanlı’ya göç etmişlerdir. Ettirilmişlerdir. İşte İspanya’dan gelen bu Yahudiler Sefarad Yahudisi olarak anılırlar. Peki, bu adamlar/kadınların da değil mi Türkiye? Neyse. Salakla salak olmayacağım; hele ki “Ne mutlu…” salaklığına hiç dalaşmayacağım şimdi. Çünkü size Janet ve Jak Esim çiftinden bahsedeceğim.

Ne demiştik? Sefarad Yahudileri (ki Türkiye’dekileri de kapsar) Ladino dilini konuşurlar efendim. İspanyolcaya çok benzer. İbranice ve Türkçeden de almıştır biraz. Bir de Aşkenaz Yahudileri vardır. Allahın belası Nazilerin zulmüne uğrayan ve sonra dünyanın çeşitli yerlerine dağılan Yahudilerdir bunlar; onlar Yidiş dilini konuşurlar. Bu kadar bilgi yeter.

Janet Jak Esim, şarkılarını Türkçe ve Ladino dillerinde söyleyen iki güzel insan. Müzikleri üzerine söz söyleyebilecek çapta değilim, bendeki yansımasından söz edebilirim ancak.

O zaman anılar söz alsın. Tarih: 2002 yazı. Yer: Dikili. Amca oğlu kitapçı tezgahı işletiyor. Günümüz şöyle geçiyor (aşağı yukarı): Akşama doğru tezgah açılır. Duruma göre gece bir-ikiye kadar kitap satılır (Kitapta kampanya, korsan değil orjinaaal!). İlginç ve güzel, güzel ve ilginç insanlarla tanışılır. Sonra gece, iş bitimine doğru tezgahın arkasında Dimitri Kopulalar açılır (mantarsızdır, tıpası maket bıçağı marifetiyle kesilir). Teybe (evet teybe) Ezgi’nin Bahçedeki Sandal’ı veee Antik Bir Hüzün–Judeo-Espanyol Ezgiler konulur. Muhabbet muhabbet muhabbet. Eve gidilirken birkaç bira alınır, film izlenir. Uyunur.

Those were the days yani. Bok gibi genciz yani. Ya çok aşığız ya da çok pis düşmüşüz eşekten. Yani. Güzeldi be! İşte o güzel günlerden beri dinlerim Janet ve Jak Esim’i. Şarkıları, sözleri ezbere bilirim. O kadar ki bir ara İspanyolcayı bildiğimi sanıyordum.

Neyse.

Yukarıdaki yorumlarını dinlemişsinizdir. Harikulade! Aşağıdaki parça da yeni gözdelerimden. Sıkıcı ofis ortamını bile şenlendirir cinsten.

İnsan kalınız!

Onur Çalı 

 

ESTA PAREA KE VIENE

Esta parea ke viene
Es parea de biju
La de medyo es mi kerida
La de kostumiko blu

Vamos vamos kaminando
Para el park de Cubali
Para ver a mi espoziko
Ke sale de la reji

Ayde vamos kaminando
Para el park de Cubali
Para ver a mi espozika
Ke sale de la reji

Esta parea ke viene
Es parea de kulambis
El de medyo es mi kerido
El de godro mustacho

 

GELEN ARKADAŞ GRUBU

Şu uzaktan gelen arkadaş grubu
Bir mücevherdir,
Ortadaki mavi kostümlü
Benim sevgilimdir.

Hadi yürüyerek
Cibali parkına gidelim
Sigara fabrikasından çıkan,
Nişanlımı görelim.

Hadi yürüyerek
Cibali parkına gidelim
Sigara fabrikasından çıkan,
Nişanlımı görelim.

Şu uzaktan gelen arkadaş grubu
Külhanbeyler grubudur,
Ortadaki kalın bıyıklı
Benim sevgilimdir.